فِعْلٌ أَوْ حِيلَةٌ فَإِنَّ الشَّيْءَ الَّذِي يَبْلُغُ بِهِ ذَلِكَ الْفِعْلَ وَ الْحِيلَةَ عَطِيَّةٌ وَ هِبَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي خَلْقِهِ فَإِنَّهُ لَوْ لَمْ يَكُنْ لِسَانٌ مُهَيَّأٌ لِلْكَلَامِ وَ ذِهْنٌ يَهْتَدِي بِهِ لِلْأُمُورِ لَمْ يَكُنْ لِيَتَكَلَّمَ أَبَداً وَ لَوْ لَمْ يَكُنْ لَهُ كَفٌّ مُهَيَّأَةٌ وَ أَصَابِعُ لِلْكِتَابَةِ لَمْ يَكُنْ لِيَكْتُبَ أَبَداً وَ اعْتَبِرْ ذَلِكَ مِنَ الْبَهَائِمِ الَّتِي لَا كَلَامَ لَهَا وَ لَا كِتَابَةَ فَأَصْلُ ذَلِكَ فِطْرَةُ الْبَارِئِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ مَا تَفَضَّلَ بِهِ عَلَى خَلْقِهِ فَمَنْ شَكَرَ أُثِيبَ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ . متن سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : كلامه هاهنا مشعر بأن واضع اللغات البشر فتدبّر . متن سخن علامه طباطبائى ( ره ) : و أهمّ منه دلالته على كون الاوضاع تعيّنية لا تعيينية ، و كذا إشعاره بأن هذه و أمثالها اصطلاحات و اعتبارات تضطر إليها البشر . ترجم حديث : ( بخش ديگر از توحيد مفضل ) : اى مفضّل در اين نطق و زبان كه خداوند ( تقدّست اسمائه ) آن را به انسان انعام كرده است تأمّل كن ؛ انسان به وسيله آن از آن چه در ضميرش هست ، تعبير مىكند و به وسيله آن ، آن چه را كه به قلبش خطور مىكند ، و نتيجه فكرش هست ، ابراز مىكند . و به وسيله آن ، آن چه را كه در نظر ديگران هست ، مى فهمد . و اگر اين نعمت نبود ، انسان به منزل حيوانات گنگ كه نمى توانند هيچ خبرى از درون خود بدهند ، مى شد . و نمى توانست چيزى از هيچ خبر دهنده اى ، بفهمد . و همين طور است كتابت كه به وسيله آن اخبار گذشتگان براى امروزيان ، و اخبار امروزيان براى آيندگان ، ظبط مىشود . و به وسيله آن كتاب ها در علوم و آداب و غيره ، جاودان مى شوند . و انسان به وسيله آن نگاه مى دارد آن چه را كه در ميان خود و ديگران از معاملات و حساب ها ، جارى مىشود . و اگر كتاب نبود ، اخبار بخشى از زمان ها ، از بخش هاى ديگر منقطع مى گشت . و همچنين اخبار كسانى كه از وطن شان دور هستند ، و آثار علوم از بين رفته و آداب ضايع مى